Πώς το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ απειλεί τιμές, πληθωρισμό και ελληνικά νοικοκυριά

Από την πρώτη στιγμή της στρατιωτικής κλιμάκωσης ανάμεσα στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και το Ιράν, ένα σενάριο κυριαρχεί στις διεθνείς αγορές: το πιθανό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ .

Πρόκειται για το στενό θαλάσσιο πέρασμα ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν, από το οποίο διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω θαλάσσης. Με απλά λόγια, είναι ένα από τα σημαντικότερα «σημεία συμφόρησης» της παγκόσμιας ενέργειας.

Η απειλή αποκλεισμού του έχει ξεκάθαρη στρατηγική στόχευση: να προκληθεί σοκ στην παγκόσμια αγορά ενέργειας και να ασκηθεί πίεση σε χώρες που βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το μέτωπο.

Το εάν το σενάριο θα υλοποιηθεί, επισημαίνουν ναυτιλιακοί αναλυτές, εξαρτάται από δύο κρίσιμους παράγοντες:

• τη διάρκεια ενός ενδεχόμενου αποκλεισμού
• και την πραγματική δυνατότητα του Ιράν να πλήξει πλοία που θα επιχειρήσουν να διασχίσουν το στενό.

Οι αγορές αντιδρούν – Πού μπορεί να φτάσει το πετρέλαιο

Οι αγορές έχουν ήδη αρχίσει να αποτιμούν το ρίσκο της κρίσης.

Μέσα στην εβδομάδα:

• η τιμή του αργού Brent σημείωσε άνοδο περίπου 12%
• ενώ το φυσικό αέριο στην Ευρώπη εκτινάχθηκε κατά σχεδόν 50%.

Την Τετάρτη καταγράφηκαν σημάδια σχετικής σταθεροποίησης, ωστόσο αναλυτές που επικαλείται το Reuters εκτιμούν ότι οι αγορές ίσως υποτιμούν το εύρος των επιπτώσεων, ειδικά αν το Ιράν επιλέξει να χρησιμοποιήσει το οπλοστάσιο θαλάσσιων ναρκών που διαθέτει στον Περσικό Κόλπο.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Goldman Sachs, εάν η μεταφορά καυσίμων μέσω των Στενών του Ορμούζ περιοριστεί για περίπου πέντε εβδομάδες, η τιμή του πετρελαίου μπορεί να φτάσει ακόμη και τα 100 δολάρια το βαρέλι.

Τι σημαίνει η κρίση για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές μεταφράζονται κυρίως σε έναν κίνδυνο: επιστροφή της ακρίβειας.

Η χώρα παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη σε ενεργειακά σοκ, καθώς εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από εισαγωγές ενέργειας από τη Μέση Ανατολή – κάτι που επισημαίνει και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις πρόσφατες αξιολογήσεις της για την ελληνική οικονομία.

Η άνοδος των ενεργειακών τιμών δεν περιορίζεται μόνο στα καύσιμα. Επηρεάζει ολόκληρη την οικονομία, καθώς αυξάνει το κόστος:

• παραγωγής
• μεταφοράς
• και διανομής προϊόντων.

Το αποτέλεσμα είναι ότι οι πιέσεις μεταφέρονται γρήγορα στα ράφια των καταστημάτων.

Στην πράξη, οι καταναλωτές μπορεί να δουν νέες αυξήσεις σε βασικά προϊόντα όπως:

• αλεύρι
• γάλα
• λάδι
• συσκευασμένα τρόφιμα.

Παράλληλα, το αυξημένο κόστος μεταφορών για εισαγόμενα προϊόντα ενδέχεται να ανεβάσει τιμές σε είδη όπως καφές, ξηροί καρποί και άλλα εισαγόμενα τρόφιμα.

Ο κίνδυνος της αισχροκέρδειας

Σε κάθε περίοδο διεθνούς αναταραχής υπάρχει και ένας «παραδοσιακός» κίνδυνος για την ελληνική αγορά: η αισχροκέρδεια .

Η εμπειρία δείχνει ότι σε περιβάλλον αβεβαιότητας εμφανίζονται συχνά πρόωρες και αδικαιολόγητες αυξήσεις τιμών, οι οποίες δεν αντανακλούν πραγματικές αυξήσεις κόστους αλλά το κλίμα που επικρατεί στις αγορές. Για τον λόγο αυτό οι ελεγκτικοί μηχανισμοί βρίσκονται ήδη σε αυξημένη επιφυλακή.

Επιπτώσεις σε τουρισμό, εμπόριο και οικονομία

Πέρα από τις τιμές, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή μπορεί να επηρεάσει ευρύτερα την οικονομία.

Μεταξύ των πιθανών συνεπειών είναι:

• διαταραχές στο διεθνές εμπόριο
• επιπτώσεις στον τουρισμό
• επιβράδυνση της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας οικονομίας.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Goldman Sachs, μια αύξηση 10% στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου  θα μπορούσε σε ορίζοντα τεσσάρων τριμήνων να μειώσει το πραγματικό ΑΕΠ της Ευρωζώνης κατά 0,2%.

Την ίδια στιγμή:

• ο γενικός πληθωρισμός θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 0,15% έως 0,3%
• ενώ ο δομικός πληθωρισμός κατά 0,03% έως 0,06%.

Σε ετοιμότητα το οικονομικό επιτελείο

Στην Αθήνα, το οικονομικό επιτελείο έχει ήδη ξεκινήσει ασκήσεις σεναρίων για το ενδεχόμενο περαιτέρω κλιμάκωσης της ενεργειακής κρίσης.

Στο τραπέζι βρίσκονται σενάρια ακόμη και για πετρέλαιο στα 100 δολάρια το βαρέλι, επίπεδο σημαντικά υψηλότερο από τα 62 δολάρια που αποτελούσαν τη βασική παραδοχή του προϋπολογισμού.

Η κυβερνητική στρατηγική κινείται σε τρεις βασικούς άξονες:

• Εντατικοί έλεγχοι στην αγορά για την αποτροπή φαινομένων αισχροκέρδειας – έχουν ήδη πραγματοποιηθεί πάνω από 500 έλεγχοι.
• Σχεδιασμός μέτρων στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε περίπτωση νέου κύματος ακρίβειας.
• Συντονισμός σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενόψει της Συνόδου Κορυφής της ΕΕ στις 19 Μαρτίου.

Μετά από σύσκεψη για την πορεία της αγοράς, ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος διαβεβαίωσε ότι υπάρχει πλήρης επάρκεια προϊόντων και πως δεν υπάρχει λόγος πανικού. «Το Υπουργείο Ανάπτυξης έχει επεξεργαστεί μια σειρά έκτακτων ρυθμιστικών μέτρων και είμαστε σε απόλυτη ετοιμότητα να τα θέσουμε σε εφαρμογή. Το μόνο που απομένει είναι η συνολική κυβερνητική απόφαση», σημείωσε ο κ. Θεοδωρικάκος.

Την ίδια στιγμή, ωστόσο, έστειλε σαφές μήνυμα προς την αγορά: σε περίπτωση αδικαιολόγητων αυξήσεων τιμών που παραπέμπουν σε αισχροκέρδεια, η πολιτεία θα παρέμβει άμεσα.